Copy

De processierups

Vlak voordat ik zelf op vakantie richting Frankrijk vertrek, las ik het prachtige boekje van de befaamde bioloog Edward O. Wilson met de titel ‘the meaning of human existence’. Het is een prachtige reflectie op wat de mens zo uniek maakt, maar ook weer niet zo uniek dat het uitgesloten is dat er – ergens in dit onmetelijk universum – een andere intelligentie bestaat die een zelfde mate van ontwikkeling heeft doorgemaakt.
 
Dat unieke zit hem, volgens Wilson, in het feit dat geen ander wezen op aarde een creatief vermogen heeft ontwikkeld zoals de mens, waardoor de ontwikkeling van een hoog complexe samenleving mogelijk werd. Wat de mens daar allemaal mee doet is een ander verhaal, maar de vraag die Wilson beantwoordt is welke evolutionaire krachten hier een verklaring voor kunnen geven. Zijn antwoord luidt: individuele competitie en altruïsme. De combinatie van deze twee in principe tegengestelde krachten genereert een creatieve spanning, die bij onze vroege voorouders in de steentijd de basis legden voor een aangeboren “group-wide morality and a sense of conscience and honor”. Er is sprake van een mooie evolutionaire paradox: binnen een groep winnen zelfzuchtige individuen het van altruïstische individuen, maar groepen altruïsten winnen het van groepen zelfzuchtige individuen. Kort samengevat: “individual selection promoted sin, while group selection promoted virtue”. Ziedaar, de geboorte van ons moreel bewustzijn.
 
Het zijn dit soort reflecties die door mijn hoofd gingen terwijl ik de laatste kampeerspullen aan het vergaren was, toen ik plotseling bedacht dat wij mensen misschien dan wel uniek zijn en complex, maar ons soms ook gedragen als een eenvoudiger diersoort. Want een aantal keren per jaar gedragen we ons als processierupsen in een eik en staan we massaal in de file naar andere oorden: de zwarte zaterdagen. Terwijl wij als weldenkende wezens weten: het wordt niet prettig, maar we doen het toch. 
 
Hoe komt het dat wij ons periodiek overgeven aan dit gedrag?
 
Dat zit hem wellicht in die zelfzuchtige kant van de mens, die maakt dat we bereid zijn te lijden voor het gevoel dat ons niets tekort wordt gedaan. Want tsja, we hebben toch betaald voor die vakantie en die begint en eindigt nu eenmaal op een zaterdag. Je wordt toch geen dief van je eigen portemonnee. In plaats van aanpassen aan de ander, eisen we onze eigen ruimte op ...  en staan vast. 
 
Mij troost de gedachte die Wilson ons meegeeft dat dit irrationele gedrag een drijvende kracht is onder onze hoogstaande beschaving en perspectief biedt op de evolutionaire stap die wij als mens nog te zetten hebben. Want, zo stelt hij over de spanning tussen zelfzuchtigheid en altruïsme: “the conflict might be the only way in the entire Universe that human-level intelligence and social organization can evolve. We will find a way eventually to live with our inborn turmoil, and perhaps find pleasure in viewing it as the primary source of our creativity".
 
Beste lezer, dit lijkt me een mooie gedachte om eens op te broeden, mocht je wat langer stil staan in het verkeer … Ik vertrek op woensdag.

Johan Bouwmeester
 
 
Read More
Copyright © 2019 Waardegedrevenleiderschap, All rights reserved.


Want to change how you receive these emails?
You can update your preferences or unsubscribe from this list.

Email Marketing Powered by Mailchimp