Copy
De deugdelijke mens
De meeste mensen deugen, iets nieuws onder de zon?

De schrijver[i] is niet bescheiden, de subtitel van dit onlangs verschenen boek is ‘een nieuwe geschiedenis van de mens’. Hij is van mening dat hij een ‘radicaal idee’ beschrijft. ‘Een knap staaltje van hoogmoed’, is het eerste dat in mij opkomt. 

Toch is het boek zeer interessant. Met name omdat hij de populaire psychologische onderzoeken in de jaren ’60 van de vorige eeuw kritisch onderzoekt. Denk hierbij aan de ‘schoktherapie’ van Milgram[ii], waaruit blijkt dat de meeste mensen onder druk bereid zijn een medemens een dodelijke elektrische schok toe te brengen. Een ander onderzoek uit die tijd is het Standford Prison Experiment [iii]. Uit dit onderzoek bleek dat gewone mensen, jongens in dit geval, opgesplitst in gevangenen en bewakers uitermate sadistisch gedrag konden ontwikkelen. Beide onderzoeken hebben bijgedragen aan het beeld dat de mens bestaat uit een klein laagje beschaving (vernis) en daaronder toch gaat voor zichzelf. Zeker na WOII waardoor mensen zich afvroegen hoe het heeft kunnen gebeuren dat beschaafde landen concentratiekampen bouwden om miljoenen mensen te vermoorden, sloten die onderzoeken goed aan op de twijfel die men had aan de goedheid van de mens. 

Bregman introduceert eloquent de ‘vernistheorie’ die bovenstaand mensbeeld beschrijft, en ziet hij de mens als ‘homo puppy’ omdat we nog maar kort op de aarde rondlopen. Creatief is dat zeker, nieuw niet. Het blijft blijkbaar moeilijk om deze relativiteit te bevatten. 

We weten toch al sinds de mensheid zich van zichzelf bewust is dat het leven zich afspeelt tussen goed en kwaad? Dat het omgaan met die spanning en het bewust zijn van de impact van je handelen de kern van het leven is? Je zou inderdaad geneigd zijn te denken dat het slechte in de mens de grootste drijfveer is als je om je heen kijkt. Waarom doen wij elkaar vaak onbewust zoveel kwaad aan? Waarom uiten we vaak kritiek op andere mensen? Waarom die focus op wat niet goed ging in plaats van wat er goed was?

Je bent nog niet uitgezongen, het slotakkoord hangt nog in de lucht na een prachtig concert, en de eerste mensen beginnen al op te sommen in welke maat het niet helemaal gelijk ging……

Je beleeft een prachtig evenement waar diverse mensen, sprekers en deelnemers een intrinsiek mooi gesprek voeren met elkaar, komt er toch weer iemand vertellen dat er iets ontbrak aan het programma. 

Onze hersenen werken nu eenmaal zo dat het afstand nemen van je eerste impuls, vaak komend vanuit reptielen- of zoogdierenbrein, tijd en inspanning kost. Dat fenomeen noemt Kahneman[iv] ons eerste en tweede hersensysteem. Het eerste systeem reageert onmiddellijk vanuit emoties en andere onderliggende drijfveren; het tweede systeem neemt de tijd om te analyseren wat zich aan je voordoet. In die zin was mijn eerste reactie op het boek van Bregman ‘dit lijkt op hoogmoed’, een ‘eerste-systeem-reactie’, waarbij ik mij daarna heb ingespannen (‘tweede-systeem-reactie) om toch door te gaan met lezen. 

Ik zie het als een vorm van leiderschap als we kunnen kijken naar het grotere plaatje, het geheel, de kern en de zinvolheid van zaken en we daarop ons eigen gedrag kunnen aanpassen.  Kwaliteit van karakter noemen we dat[v]. Het vermogen om in balans te blijven, het goede te zien, ons onvermogen met compassie te erkennen en op die manier bij te dragen aan het welbevinden van onszelf en van anderen. 

Deze deugdelijke houding vraagt voortdurend onderhoud en alertheid. Deugen de meeste mensen? Ja, denk ik, mits we ons blijvend inspannen om telkens weer te reflecteren op ons handelen. 
 
Marianne Luyer
 
[i] De meeste mensen deugen – Rutger Bregman (2019)
[ii] Obedience to Authority, Stanley Milgram e.a. (1974)
[iii] A study of prisoners and guards in an simulated prison, Zimbardo e.a. (1973)
[iv] Thinking Fast and Slow, Daniel Kahneman (2012)
[v] Waardegedreven Leiderschap, dansen met licht en duisternis, Bouwmeester en Luyer (2017)
 
Read More
Copyright © 2019 Waardegedrevenleiderschap, All rights reserved.


Want to change how you receive these emails?
You can update your preferences or unsubscribe from this list.

Email Marketing Powered by Mailchimp